serendip

Hatırlayalım: Orhan Pamuk’un bileğinin hakkıyla aldığı Nobel Ödülü, Türkiye’yi ortasından ikiye bölmüştü. Bilindik milliyetçi tepkinin yanı sıra, ciddiye sayıda edebiyatçı da Orhan Pamuk’a düpedüz gıcık olmuştu. Orhan Pamuk’un doğru dürüst bir yazar bile olmadığına söyleyen ciddi yazarlar bile çıkmıştı.

Bence burada iyi roman / büyük roman ayrımı yapmakta fayda var – Türk romancılığında kalite ve verimi artırabilecek, gereksiz yazar çatışmalarını ortadan kaldırabilecek, herkesin kendi işine bakmasını sağlayabilecek bir ayırım bu. Ben bu ayrımı nicedir hisseder dururdum, “yazınsal roman” vs. “yazınsal olmayan roman” gibi bir ayrım şeklinde dile getirmeye çalışıyordum (ki bu ayrımın da kendine göre üstünlükleri var aslında). Bu egzersizin kaynağında da bizzat “Orhan Pamuk nasıl bir yazardır, Orhan Pamuk romanları nasıl kitaplardır” sorusu vardı. “Yazınsal roman” benim için, yazmayla, hikaye etmeyle, dille, kurguyla meselesi olan romanlardı; “yazınsal olmayan roman”sa, bestseller romanlarla yazınsal romanlar arasında kalan o koca gri bölgede yer alıyordu. Benim gözümde Pamuk’un kitapları buraya aitti, ama Pamuk’un gönlü “yazınsal romancı” olmakta, diye düşünüyordum, adı çevresinde yaşanan bütün itiş kakış da bu uyumsuzluktan kaynaklanıyordu bence.İyi roman / büyük roman ayrımıysa, bir yandan daha az rencide edici (yazar açısından), bir yandan da okuyucuyu daha çok hesaba katıyor. İyi roman, okuyucusuna iyi birşey okuduğunu hissettiren, olaylarıyla, karakterleriyle, içgörümleriyle, anlatımıyla tat veren, okuyucuyu içine almayı başaran roman. Böyle tanımlandığında Orhan Pamuk romanları (özellikle de İngilizceye çevrilmiş haliyle) rahatça bu kategoriye giriyor (belki “Kar” bunun istisnası olabilir). Okuyup keyif aldığımız, ama yerini bir başkasıyla doldurabildiğimiz bir sürü roman da bu kategoride. Büyük romansa, yazını bir adım “ileri” götürmeyi başaran kitaplar. Bunların sayısı haliyle daha az, ama sonuçta her roman büyük olmak zorunda değil, iyi olmak yeterince kaydadeğer bir başarı.